saunal
    06-220 Szelków, Rostki 8
    tel. +48 29 717-61-16
    kom:+48 606-58-92-90
fińska sauna
www.saunal.pl

Wszystko o saunie
Tłumaczenie z niemieckiego dla firmy Saunal
Wprowadzenie: dr med. I.Fritzsche i W.Fritzsche
Zawiera przewodnik medyczny pn. "Reguły korzystania z sauny"

Wstęp

Broszurka ta zastępuje "ABC korzystania z sauny", które zostało wydane w dwudziestu edycjach, w łącznym nakładzie około 500 000 egzemplarzy. Mamy nadzieję, że przy pomocy tej broszury przekonamy wiele ludzi do wartości sauny i korzyści płynących z prawidłowego jej stosowania.Dziękujemy wszystkim tym, którzy pomagali w jej rozpowszechnianiu. Mamy nadzieję, że czytelnicy doświadczą sami na sobie wpływu prawidłowo użytej sauny na zdrowie i samopoczucie po kąpieli.

ciepło Spis treści

1. Sauna - co to jest?

2. Czy istnieją inne kąpiele podobne do sauny?

3. Od jak dawna stosowana jest sauna?

4. Ile jest saun?

5. Jaki jest cel kąpieli w saunie?

6. Z czego składa się sauna?

7. Jakie są istotne elementy wyposażenia gorącego pomieszczenia sauny?

8. Jak należy korzystać z sauny?

9. Co należy zrobić w przypadku niemożności pocenia się?

10. Na czym polega "wzrost wilgotności" powietrza w saunie?

11. Jak często można korzystać z sauny?

12. Jaki wpływ ma sauna na organizm?

13. Czy sauna może być przyczyną omdleń?

14. Czy sauna powoduje wystąpienie gorączki?

15. Czy można "złapać" przeziębienie w trakcie korzystania z sauny?

16. Czy gorące powietrze może być wdychane bez szkody dla organizmu?

17. Czy gorąca sauna jest niebezpieczna dla skóry?

18. Czy straty płynów są niebezpieczne dla organizmu?

19. Dlaczego nie należy spożywać napojów w czasie korzystania z sauny?

20. Czy pacjenci cierpiący na choroby nerek mogą korzystać z sauny?

21. W jaki sposób wysoka temperatura wpływa na pracę serca?

22. Jak ciśnienie krwi zachowuje się w czasie kąpieli w saunie?

23. Dlaczego ludzie nie doznają w saunie "szoku termicznego"?

24. Dlaczego ważne są zalecenia stosowania gorących kąpieli stóp?

25. Czy korzystanie z sauny pomaga w odchudzaniu się?

26. Czy kobieta w ciąży może korzystać z sauny?

27. Czy dzieci mogą korzystać z sauny?

28. Na co powinien zwracać uwagę sportsmen korzystający z sauny?

29. Do jakiego roku życia korzystanie z sauny jest dozwolone?

30. Czy astmatycy tolerują saunę?

31. Czy można korzystać z sauny w czasie przeziębienia?

32. Czy ludzie cierpiący na reumatyzm mogą korzystać z sauny?

33. Którym pacjentom doradza się, a którym nie zezwala się korzystać z sauny?

34. Jakie są inne istotne elementy sauny?

35. Specjalne rady dla korzystających z sauny po raz pierwszy

36. Prawidłowe i nieprawidłowe korzystanie z sauny



1. Sauna - co to jest?

     To obce, ale ładnie brzmiące słowo sauna, pochodzi z języka fińskiego. Oznacza ono pewnego typu kąpiel, od wielu wieków szeroko rozpowszechnioną w Finlandii, gdzie niemal wszędzie, w pobliżu licznych jezior, rzek, na wybrzeżach bałtyckich zatok, można znaleźć małe, kąpielowe domki, o których tak dziwne rzeczy są opowiadane.
    Gdy ten rodzaj kąpieli upowszechnił się w Niemczech i w innych krajach, zostało też z nim przyswojone określenie sauna. Mówimy "korzystać z sauny" (to jest z kąpieli w saunie), "iść do sauny" (to jest do pomieszczenia sauny), lub "kupić saunę". W tym ostatnim przypadku myślimy o drewnianej kabinie, która jest istotną i specyficzną częścią składową tego typu kąpieli.
    Użyte do wyposażenia sauny drewno, rozgrzane do niezwykle wysokich, typowych dla sauny temperatur od 60 do 100'C, nie oparzy nikogo. Jednocześnie, powietrze powinno pozostać suche tak, aby pot mógł zawsze odparować. Parowaniu towarzyszy efekt ochładzania, dzięki któremu skóra nie staje się zbyt gorąca. Jeżeli to ochładzanie zostaje przerwane wskutek wzrostu wilgotności powietrza, to pociąga to za sobą okresowe dodatkowe podniesienie temperatury ciała.
    W drugiej fazie kąpieli następuje celowe ochładzanie rozgrzanego organizmu. Płuca są szybko chłodzone zimnym, świeżym powietrzem (kąpiel powietrzna), a skóra zimną wodą, czasami śniegiem. Sauna jest, zatem kąpielą z zastosowaniem kontrastowych środków: ogrzewania w gorącym i suchym powietrzu w kabinie sauny oraz chłodzenia zimnym, świeżym powietrzem lub zimną wodą. W procesie uaktywniania organizmu, faza odświeżająca w postaci ochładzania jest nie mniej ważna niż rozluźniające i kojące ogrzewanie ciała.
    Dwie fazy kąpieli, tzn. ogrzewanie z poceniem się i zastosowane po nich celowe ochładzanie ciała, nazywane są często etapem. Kąpiel w saunie powinna składać się przynajmniej z jednego etapu. Osoby, przyzwyczajone do korzystania z sauny zwykle powtarzają etap trzykrotnie. Jeżeli taka kąpiel przebiega spokojnie i bez zakłóceń to trwa od półtorej do dwóch godzin.

2.Czy istnieją inne kąpiele podobne do sauny?

     Aktualnie nie ma takich kąpieli, które w swojej naturze i w efektach byłyby zbliżone do sauny. Często jednak ludzie nadużywają określenia "sauna" i korzystając z dobrej reputacji oferują coś, co nie ma z nią nic wspólnego.
    Czasem oferuje się kąpiel rosyjsko-rzymską, która zdecydowanie różni się od sauny. Rosyjska kąpiel nazywana w kraju swego pochodzenia "bania", jest kąpielą w powietrzu nasyconym gorącą parą wodną. Dzięki dużej wilgotności powietrze osiąga temperaturę 45'C.
    Tradycyjne kąpiele rzymskie są kąpielami w gorącym powietrzu, którego temperatura zwykle wynosi 50 do 60'C. To, co my nazywamy kąpielą rosyjsko-rzymską, jest kombinacją trzech pomieszczeń z różnymi temperaturami (50', 60', para wodna) i basenów z zimną i gorącą wodą. Od kiedy zniesiono w Niemczech dofinansowanie takich kąpieli z ubezpieczenia zdrowotnego, szybko spada liczba osób z nich korzystających. Eksperci są z takiej sytuacji zadowoleni, bo uważają tę kąpiel za mało korzystną dla organizmu. Zastosowana w tej kąpieli szybka zmiana różnego rodzaju ciepła, zmusza do większego wysiłku niż w przypadku prawidłowo dozowanego ciepła sauny.
    Inny typ kąpieli, określany pojęciem "bio-sauna", wykorzystywał urządzenie wytwarzające temperaturę 50'C, generując zmienne pole magnetyczne i pewien rodzaj promieniowania. Zostało ono jednak zabronione ze względu na szkodliwe oddziaływanie na zdrowie. Tego typu wynalazki nie są ani "biologiczne" ani nie są też sauną.
    W ostatnich kilku stuleciach pojawiały się czasami kabiny do pocenia się, przeznaczone dla pojedynczych osób, które mogły w nich siedzieć jak w wannie, z głową wystawioną na zewnątrz. Określenie tego urządzenia pojęciem "sauna", nawet z dodatkiem "domowa", jest wprowadzaniem w błąd. Badania naukowe jasno dowiodły, ze nie spełniają one żadnych wymagań stawianych saunie i nie dają korzyści takich jak sauna.
3.Od jak dawna stosowana jest sauna?

     Sauna pochodzi od bardzo starego obyczaju ludzi pragnących oczyścić swoje ciało poprzez kąpiel w pomieszczeniu, w którym umieszczono kamienie mocno rozgrzewające się ogniem palącego się drewna, a następnie skrapiane wodą, która szybko paruje. Fakt leczniczego działania ciepła jest jednym z pierwszych odkryć ludzkości. Zdaniem językoznawców angielskie słowo "bathing" (kąpiel), które jest spokrewnione ze słowem "baking" (wypalanie, prażenie), pierwotnie znaczyło "ogrzewanie".
    W pomieszczeniu, w którym temperatura jest utrzymywana przez ciepło nagromadzone w kamieniach, ciało zaczyna pocić się. Dlatego też prof. Mehl /6/ nazwał tę kąpiel "kąpielą pocącą przy pomocy kamieni". Szukając źródeł w zwyczajach i literaturze udowodnił on, że kąpiel taka miała znaczenie w dawnych czasach i była rozpowszechniona w Starym Świecie i wśród pierwszych mieszkańców Ameryki.
    Także w Europie Środkowej, a szczególnie na terenach dzisiejszych Niemiec, ten rodzaj kąpieli można odnaleźć pod nazwą "Badstube". Pod koniec Średniowiecza zanika jednak niemal wszędzie z wyjątkiem Finlandii i części Rosji. Na przełomie wieków można było ją jeszcze znaleźć w kilku odosobnionych przypadkach wśród wieśniaków alpejskich. Znajdowała ona tam podwójne zastosowanie: do kąpieli i, w przerwach pomiędzy kąpielami, do suszenia (Np. owoce, len).
    Ponowny rozwój sauny nastąpił w Niemczech po drugiej wojnie światowej, kiedy to byli żołnierze, którzy poznali i polubili saunę w Finlandii, zaczęli instalować sauny w podnoszonych z ruin niemieckich miastach. Nieco wcześniej, sauny zainstalowane dla sportowców z okazji Igrzysk Olimpijskich w Berlinie w 1936 roku, były dla wielu ludzi pierwszym spotkaniem się z tego typu kąpielą, ale było to zbyt słabym impulsem do ich upowszechnienia.
4. Ile jest saun?

    Jeżeli chodzi o liczbę użytkowanych saun, to Finlandia, kraj, z którego sauna pochodzi, jest w dalszym ciągu liderem z liczbą powyżej 1,4 mln saun, przy czym ilość saun publicznych nie przekracza 500. Jak donosi prof. Rantasalo /7/, w kraju tym korzystanie z sauny jest powszechną praktyką "z wyjątkiem niektórych terenów z ludnością mówiącą po szwedzku". Ocenia się, że w Finlandii regularnie korzysta z sauny od 3,5 do 4 mln ludzi, czyli mniej więcej tyle, co w Niemczech.
     Rozpowszechnianie sauny w Niemczech zaczęto po roku 1945 od dużych miast, gdzie zbudowano szereg saun publicznych. Aktualnie jest ich w Niemczech ponad 7000. Każdą z nich odwiedza w ciągu miesiąca średnio ponad 1000 osób. Ponadto stale zwiększa się liczba saun instalowanych w hotelach, akademikach, szkołach, domach starców, sanatoriach, miejscach rekreacji, koszarach. Najszybciej jednak, zwiększa się liczba saun instalowanych w prywatnych domach. W końcu 1990 roku tego typu saun było już ponad 600 000 i sądzi się, że ich liczba zwiększa się o 25 tys. do 30 tys. rocznie.
     W krajach sąsiadujących z Niemcami: w Austrii, Szwajcarii, Holandii, a przypuszczalnie także w Szwecji, gdzie zgodnie z prof. Talve /9/, z wyjątkiem obszarów przygranicznych sauna nigdy nie była popularna, liczba saun zwiększa się podobnie szybko jak w Niemczech. Powoli, ale, stale, ten typ kąpieli rozwija się też w innych krajach europejskich, a także w Afryce Płd., Australii i Nowej Zelandii, w Japonii, USA, i w prawie wszystkich krajach Ameryki Płd.
    Czasami sauna zastępuje rodzime zwyczaje stosowane przy kąpieli. Na przykład w Japonii, sauna wypiera tzw. japońską ( Furo), czyli kąpiel w niezwykle gorącej wodzie. Wyjątkowo ciekawie przedstawiają się wyniki przeprowadzonych w byłym ZSRR, gdzie kąpiel parowa (Bania) jest szeroko rozpowszechniona. W szpitalach i sanatoriach ten rodzaj kąpieli jest coraz częściej zastępowany przez saunę.
5. Jaki jest cel kąpieli w saunie?

    Rozpowszechnienie, w ciągu stosunkowo niewielu lat, zwyczaju korzystania z sauny jest rzeczywiście zadziwiające. Można postawić pytanie, dlaczego w czasach wielkiego postępu technicznego i wysokich standardów życia, taki prosty zabieg jak kąpiel w saunie, spotyka się z tak dużym zainteresowaniem i aprobatą.
    Można odpowiedzieć na to pytanie w sposób bardzo prosty. Sauna zaspokaja naturalne potrzeby współcześnie żyjących ludzi. Rozluźnia fizycznie i psychicznie człowieka jako całość, zmienia nastrój, zwiększa wydolność, oczyszcza i odtruwa organizm. Wyrównuje straty spowodowane niekorzystnymi warunkami życia, poprawiając w widocznym stopniu wiele funkcji organizmu, a zwłaszcza dotyczących wydolności serca i krążenia krwi /2/.
     W roku 1970, a następnie w 1979, przeprowadzono ankiety wśród korzystających z sauny. W każdym przypadku przetestowano 10.000 ludzi. Z odpowiedzi wynikało, że 71% ankietowanych korzysta z sauny przede wszystkim dla relaksu i rekreacji, 62% dla wzmocnienia organizmu, 41% dla uaktywnienia się i zwiększenia wydolności, 47% kobiet miało na celu pielęgnację skóry i lepszy wygląd, oczyszczenie organizmu -28%, a odchudzenie lub utrzymanie szczupłej sylwetki-12%. Tylko 16% wymieniało przyczyny związane z leczeniem. Natomiast nieliczni zaczęli korzystać z sauny, aby zapobiec często występującym chorobom.
    Młodzi ludzie, którzy raczej rzadko myślą o problemach zdrowotnych, byli zadowoleni z korzystania z sauny. Używają jej do regeneracji sił po intensywnym uprawianiu sportu, podoba im się pielęgnacja organizmu w saunie, towarzystwo, a dodatkowo jej efekt wzmacniający organizm.
6. Z czego składa się sauna?

    W przypadku Finów odpowiedź jest łatwa: jest to mała drewniana chata z wysokim łóżkiem z desek i piecem, a wszystko to położone blisko jeziora lub zatoki morskiej. Gorące powietrze wewnątrz chaty umożliwia ogrzanie się, natomiast oziębienie ciała uzyskuje się na zimnym, świeżym powietrzu (przez płuca) i w zimnej wodzie.
     Piece wiejskie są zwykle opalane drewnem, a dym wychodzi albo przez komin, albo rozchodzi się swobodnie po pomieszczeniu znajdując sobie wyjście przez szpary w ścianach lub przez otwarte drzwi (sauny dymne).
     Na ogół, drewniane chaty są budowane z bali o grubości 15 do 20 cm; jeżeli jest ona zbudowana z desek, to pokrywa się je cienką warstwą izolacyjną. Dawniej, chata do kąpieli składała się tylko z jednego pomieszczenia z gorącym powietrzem, ale obecnie najczęściej jest jeszcze oddzielne pomieszczenie do mycia oraz kabina do rozbierania się i odpoczynku po kąpieli. Nadal preferuje się ochładzanie ciała na zewnątrz chaty, gdzie ludzie siedzą na ławkach umieszczonych na świeżym powietrzu przed sauną, zanurzają się w wodzie jeziora lub morza albo też nacierają się śniegiem.
     Większość Finów korzysta z sauny w taki sposób jak Niemcy, kilkakrotnie ogrzewając i ochładzając ciało. Takie przypadki, kiedy Fin, po intensywnym ogrzaniu się, pozwala potowi spływać przez godzinę lub dwie - podczas gdy siedzi ubrany w koszulę w swoim pokoju - są wyjątkami (patrz także opowiadanie "Siedmiu braci" fińskiego autora Alexisa Kivi).
     Podobnie jak w Niemczech, również w fińskich miastach sauna jest coraz częściej instalowana w domach o solidnej konstrukcji. W tych przypadkach sauna składa się z kilku pomieszczeń i tarasu (balkonu, części ogrodu lub podwórza) na otwartym powietrzu. Oprócz gorącego pomieszczenia, pokoju do pocenia się, potrzebne jest także pomieszczenie do rozbierania się i pomieszczenie z wodą. W saunach dla małych rodzin, pokój wyposażony jest w prysznic z ciepłą wodą do mycia się oraz urządzenia do zimnej wody (gumowy wąż i prysznice). W saunach rodzinnych baseny do zanurzania się są raczej rzadkością, ale zwykle są one wyposażone w płytkie (10 cm wody) brodziki do ogrzewania stóp, w ilości wystarczającej dla wszystkich korzystających z sauny. Jeżeli zachodzi taka potrzeba, możliwy jest także odpoczynek na siedząco w czasie fazy ochładzania.
    W saunach publicznych miejsca do wstępnego umycia się oraz do ochładzania się są oddzielone, a natryski z ciepłą wodą są umieszczone w specjalnym pomieszczeniu do wstępnego mycia, (w którym jest zawsze bardzo ciepło i jest ono starannie wentylowane). Uzupełnia je pokój do wypoczynku i zwykle także pokój do masażu.
    Wiele już zainstalowanych większych saun publicznych posiada dwa oddzielne oddziały: dla wspólnej kąpieli kobiet lub mężczyzn i wspólny dla par. W przypadku, gdy jest tylko jeden oddział, wyznacza się godziny kąpieli, oddzielnie dla pań i dla panów, jak i dla par mieszanych.
    Dobrze zorganizowana sauna "mieszana", która odpowiada także wymaganiom estetycznym, posiada oddzielne pomieszczenia do rozbierania się, mycia, oraz oddzielne toalety, natomiast inne urządzenia funkcyjne są wykorzystywane łącznie.
7. Jakie są istotne elementy wyposażenia gorącego pomieszczenia sauny?

    Pomieszczenie sauny jest sercem całej instalacji i jest charakterystyczne dla tego typu kąpieli. Wszędzie w Finlandii i w Niemczech, jest ono wyłożone drewnem i wyposażone w drewniane ławki ustawione jedna nad drugą na dwóch lub trzech poziomach. Odległość najwyżej umieszczonej ławki od drewnianego sufitu wynosi około 1 metr. Ławki są tak zbudowane ze szczebli, aby "złe" powietrze ochłodzone ciałem korzystającego mogło spływać na podłogę szczelinami pomiędzy szczeblami.
    Jeżeli zastosowana jest właściwa wentylacja, to powietrze to jest usuwane na zewnątrz z dolnych obszarów pomieszczenia. Świeże powietrze jest wprowadzane z zewnątrz na dole pomieszczenia lub do pieca tak, aby mogło się ogrzać do temperatury powyżej 100'C i następnie wznosi się pod sufit.
     Dla utrzymania prawidłowego procesu wentylacji, zaleca się używanie do siedzenia lub leżenia na ławkach ręcznika, który pochłania pot i zapobiega wsiąkaniu potu w drewno. Należy jednak zwrócić uwagę, że cała powierzchnia ławki nie może być szczelnie przykryta wielkimi ręcznikami.
     W dzisiejszych czasach większość saun jest wyposażona w piec ogrzewany elektrycznością. Zazwyczaj umieszcza się tam także odpowiednią ilość kamieni typu granit, które zwilżane wodą natychmiast ją odparowują.
    Do wyposażenia wnętrza i na szczeble ławek stosuje się świerk kanadyjski lub skandynawski ( sosna zawiera zbyt dużo żywicy), wartość drewna miejscowej topoli jest jeszcze sprawdzana /8/.
     Przez warunki klimatyczne sauny rozumiemy temperaturę powietrza oraz zawartość w nim wody, czyli wilgotność, a także temperaturę drewnianej powierzchni sufitu, ścian i ławek. Ciepło promieniujące z sufitu i ścian do osób korzystających z sauny (promieniowanie ciepła) i jest także przewodzone przez ławki (przewodzenie ciepła).
Przykładowe wartości ukazuje tabela 1.
kliknij, aby powiększyć     Wartość liczbowa wilgotności względnej jest zależna od stopnia nasycenia powietrza wodą. Im wyższa temperatura, tym więcej wody trzeba do nasycenia powietrza. Procent wilgotności względnej można zmierzyć przy pomocy higrometru. Zawsze należy sprawdzić i wskazać, w jakiej temperaturze oraz na jakiej wysokości w saunie odpowiednia wartość jest mierzona.
     Aby mieć pewność, że na drewnianych powierzchniach temperatura promieniowania została osiągnięta, należy ogrzać saunę wcześniej, przed korzystaniem z niej. Nagrzewanie się drewna trwa 30 do 60 minut dłużej niż nagrzewanie powietrza do 100'C. Zatem, należy brać pod uwagę, że w zależności od temperatury na zewnątrz sauny, czas jej ogrzewania do stanu "dojrzałości" wynosi 90 do 150 minut. W przeciwnym razie czas pocenia się będzie nieprawdopodobnie długi.
8. Jak należy korzystać z sauny?
    Korzystanie z sauny polega na przemiennym nagrzewaniu ciała i jego oziębianiu - co najmniej dwa lub trzy razy. Mówimy, że przechodzimy przez dwa lub trzy etapy sauny.
Etap 1 Przygotowanie
1. rozebranie się
2. WC
3. prysznic (osuszenie się)

Etap 2 Kąpiel
4. gorąca kąpiel stóp, jeżeli odczuwamy taką potrzebę
5. sauna 8 - 15 min.
6. szybkie przemywanie zimną wodą
7. wyjście na świeże powietrze (oddychanie)
8. zastosowanie zimnej wody
a. (polewanie wodą + zanurzanie)
9. gorąca kąpiel stóp (na siedząco)- od 5 do 12 minut lub dłużej

. Etap 3 Zakończenie
10. odpoczynek na leżąco, jeżeli odczuwamy taką potrzebę.
11. ubieranie się
Etapy kąpieli- wersja całostronicowa
Użytkowanie sauny- wersja całostronicowa
     Z sauny należy korzystać zupełnie nago, aby umożliwić dotarcie do skóry bez żadnych przeszkód, ciepłu promieniowanemu z gorących drewnianych powierzchni, z sufitu i ścian, jak i z pieca. Ubrania kąpielowe zatrzymują pot na ciele, co mogłoby podrażniać skórę i powodować egzemę. Dodatkowo stanowią one przeszkodę dla swobodnego odparowania wody z powierzchni skóry
     W Niemczech wymaga się wstępnego obmycia ciała przy pomocy prysznica przed korzystaniem z sauny oraz umycia się po użyciu toalety. W saunach publicznych wstępne mycie się jest generalną zasadą (podobnie jak na pływalniach); w tym celu korzysta się ze specjalnego pomieszczenia. Po umyciu się należy ciało osuszyć, ponieważ sucha skóra umożliwia szybsze tworzenie się potu pod wpływem gorąca.
     W porównaniu z innymi formami kąpieli potowych, zaletą sauny jest bardzo krótki okres czasu, w którym osiągane są jej cele. Dotyczy to zwłaszcza zrelaksowania się, nagrzania organizmu i oblewania się potem. Okres "ładowania się ciepłem" mierzony w minutach, jest tak krótki, że jakiekolwiek zmiany w działaniu serca i w krążeniu krwi nie są w tym czasie możliwe. Właśnie, dlatego niektóre osoby nie powinny pozostawać na najniższej ławce, lecz na środkowej lub na najwyższej ławce w odpowiednio nagrzanym pomieszczeniu sauny. Powinny leżeć lub siedzieć w relaksującej pozycji i z kolanami podciągniętymi do ciała tak, aby stopy znalazły się w tej samej temperaturze, co reszta ciała.
     Jak długo można pozostawać w wysokiej temperaturze sauny? Fazę nagrzewania sauny należy zakończyć, gdy tylko wystarczająco nagrzejemy się i zaczynamy odczuwać ochładzanie ciała. Zatem nie potrzeba czekać aż poczujemy się wystarczająco spoceni. Aby się tego nauczyć, wiele osób początkujących potrzebuje czasem sześć do ośmiu kąpieli w saunie. Gdy ciało jest wystarczająco nagrzane, temperatura powierzchni skóry rzadko przekracza 39-40'C, a wewnątrz ciała zwykle jest około 38 do 38,5'C.
     Uczucie, że jesteśmy już wystarczająco rozgrzani i myśl o ochłodzeniu się w zimnej wodzie, nie zawsze pojawia się po upływie takiego samego czasu. Różnice zależą od tego jak jesteśmy dysponowani oraz od tego jak działa nasz system nerwowy. Mówi się o różnicach rzędu 8 do 12, a najwyżej 15 min.
     Przed opuszczeniem gorącego pomieszczenia powinno się usiąść (tak jak na krześle) w pozycji pionowej, aby krążenie mogło znowu dostosować się do tej pozycji. W przypadku, gdy podniesiemy się zbyt gwałtownie, skacząc z ławek w dół, może się zdarzyć, że krew "odpływa" i dochodzi do zawrotów głowy lub nawet do omdlenia. To właśnie, dlatego należy schodzić z ławek powoli i natychmiast iść na zimne świeże powietrze, ponieważ w tej fazie organizm pilnie potrzebuje tlenu, a otrzyma go szybko wtedy, gdy drogi oddechowe zostaną ochłodzone.
     Bardzo ważne są dwa elementy kąpieli na świeżym powietrzu, szybki wydech (spokojny wdech) oraz marsz "w tą i z powrotem". Po kilku minutach, ale zanim poczuje się chłód, należy zastosować zimną wodę. Usuwa ona pot ze skóry, chłodzi oraz działa jako zimny bodziec. W najprostszy sposób można to zrobić przy pomocy węża, który może być także połączony z prysznicem. Polewanie zimną wodą należy jednak zawsze zaczynać z dala od serca ( stopy, nogi, ręce, ramiona, reszta ciała) w kierunku serca. Jeżeli nie ma przeciwwskazań to potem można zanurzyć się w zimnej kąpieli.
     W saunach niemieckich rzadko stosuje się zimną wodę na świeżym powietrzu, najczęściej - w specjalnie przystosowanych pomieszczeniach z zimną wodą, które nazywa się pomieszczeniami do ochładzania się. Oprócz w/w urządzeń, w pomieszczeniu tym zwykle znajduje się miejsce do wypoczynku z możliwością kąpieli stóp w gorącej wodzie oraz miejsca do siedzenia. Zastosowanie zimnej wody powoduje zwężenie się, naczyń krwionośnych w skórze, a ich ponowne rozszerzanie się jest przyspieszane przez gorącą kąpiel stóp ( odruch, szybko wytwarzany przez nerwy). Ogrzewanie stóp należy przeprowadzać w pozycji siedzącej przez 3 do 5 minut i wkrótce potem odczuwa się przyjemne ciepło na całych plecach. Jeżeli w tym czasie ochłodzenie organizmu nie nastąpiło jeszcze w dostatecznym stopniu, to ciepło z wnętrza organizmu jest znowu przenoszone do powierzchni ciepła, co odczuwa się jako intensywne ciepło na powierzchni skóry.
     Następnie zimna woda w formie polewania, prysznica lub kąpieli zanurzającej jest stosowana ponownie. Po niej znowu stosuje się gorącą kąpiel stóp, która pomaga szybko rozszerzyć naczynia krwionośne całego systemu skórnego. Takie cykliczne rozszerzanie i zwężanie naczyń krwionośnych prowadzi do ich uaktywnienia u każdej osoby, a w przypadku niektórych osób jest to absolutnie konieczne.
     Początkujący stosują jeden cały etap kąpieli, to znaczy na zmianę nagrzewanie i ochładzanie, natomiast ludzie do niej przyzwyczajeni stosują dwa etapy. Więcej niż dwa etapy nie dają wiele więcej korzyści, a mogą być zbyt męczące. Odpowiednie ochłodzenie się po ostatnim etapie sauny jest szczególnie ważne, aby zapobiec poceniu się w ubraniu. Pocenie się po drodze do domu mogłoby być przyczyną przeziębienia.
     Ludzie, którzy zamienili kąpiel parową na saunę, są przyjemnie zaskoczeni, że po zakończeniu kąpieli w saunie nie odczuwają zaburzeń w potrzebie odpoczynku lub snu. Zastosowane środki ochładzające po normalnym, nie koniecznie dłuższym okresie ogrzewania się, powodują zauważalne odświeżenie. Jest to dowód, że tylko niewielu korzystających z sauny odpoczywa leżąc po kąpieli.
    Po upływie pewnego czasu od kąpieli w saunie odczuwane jest zmęczenie i jest to naturalna reakcja organizmu ( stymulacja nerwu błędnego). Zmęczenie to jest szczególnie cenione, ponieważ sprzyja ono dobremu nocnemu wypoczynkowi. Osoby, które odczuwają to zmęczenie tylko w ciągu kilku godzin po zakończeniu kąpieli w saunie, powinny zmienić czas kąpieli z pory przedpołudniowej na południe lub wczesne popołudnie.
9. Co należy zrobić w przypadku niemożności pocenia się ? ?

     Możliwość pocenia się jest ważną zdolnością organizmu do obrony przeciwko różnym oddziaływaniom ciepła. Brak u ludzi gruczołów potowych jest zjawiskiem tak rzadkim, że nie będziemy poruszali tego zagadnienia. Bardzo częste są natomiast takie przypadki, gdy istniejące gruczoły potowe ( 2 do 3 mln.) nie pracują poprawnie. Właściwa reakcja naczyń krwionośnych w skórze i tkance podskórnej jest ważnym warunkiem obfitego pocenia się. Wiadomo jednak, że u wielu ludzi funkcje naczyń są zaburzone, szczególnie poprzez nikotynę, co czasem objawia się szarym kolorem skóry.
     Zaobserwowano, że podczas prawidłowo przeprowadzonej kąpieli w saunie wzrasta ilość potu wydzielonego przez gruczoły potowe. Jak wykazano przy pomocy specjalnie przygotowanych papierowych kartek, które zostały umieszczone na skórze, pocenie zaczyna się natychmiast po wejściu do gorącego pomieszczenia sauny. Pierwszy pot wyparowuje jednak prawie zupełnie tak, że zwykle nie jest zauważany. Ilość wydzielonego potu ogółem można oznaczyć przez zważenie się po kąpieli i przed kąpielą ( po osuszeniu się).
     Początkującym, którzy wstępnie pocą się niewiele, zaleca się zastosowanie bardzo ciepłej kąpieli stóp, co rozszerza naczynia krwionośne na całej powierzchni skóry. Efekt ten można wzmocnić poprzez szczotkowanie się suchą szczotką aż do ukazania się zaróżowionej skóry.
     W samej saunie nie należy stosować szczotkowania się ( ani innych czynności), ponieważ mogłoby to przeszkadzać innym osobom korzystającym z sauny.
10. Na czym polega "wzrost wilgotności" w saunie?

     Poprzez ciągłą wymianą powietrza w saunie można zapewnić na tyle niską wilgotność powietrza, że woda wydzielona w formie potu może parować. To odparowywanie, związane z ochładzaniem skóry, może zostać nagle przerwane. Dzieje się to wtedy, gdy małe ilości wody wylewa się lub rozpyla na rozgrzane kamienie w piecu sauny. Niewidoczna chmura pary unosi się pod sufit i przepływa przez pomieszczenie.
     Gdy nawilżone powietrze dociera do skóry korzystającego z kąpieli, na jego skórze osadza się mgła wodna. Skóra wtedy nagrzewa się nawet bardziej. Kąpiący się widzi wiele kropelek wody na skórze i obserwuje jak gruczoły potowe są stymulowane do zwiększonej aktywności przez dodatkowy bodziec cieplny. Często nazywa się to stopniowaniem wpływu ciepła. Osoby wrażliwe mogą obejść się bez tego; kąpiel w saunie bez zastosowania nawilżania daje takie same korzyści. Koneserzy sauny są przeciwni często stosowanej lokalnej modzie wylewania 3 do 4 litrów wody raz za razem, zamiast 10 - 15 g/m3, bo potem sauna musi zostać całkowicie przewietrzona.
     Finowie polewają lub rozpylają wodę, w której uprzednio moczyli brzozowe gałązki. Olejek z brzozowych liści odświeża powietrze. W Niemczech używa się "zapachu sauny" zawierającego sosnowe olejki eteryczne. Stężone olejki są łatwo palne, mogą, więc być używane wyłącznie po rozcieńczeniu wodą. Ze względów zdrowotnych potępia się zły zwyczaj dodawania spirytusu do wody nawilżającej powietrze.

11. Jak często można korzystać z sauny?


W Niemczech większość miłośników sauny kąpie się w niej jeden raz w tygodniu, niewielu robi to kilka razy na tydzień, zwykle odbywa się to w tym samym dniu tygodnia. Efekt kąpieli w saunie, na przykład lepsza reakcja naczyń krwionośnych na ochłodzenie, trwa około 1 tydzień. Jeżeli korzysta się z kąpieli w saunie regularnie, co tydzień, to pozwala to na skuteczną ochronę organizmu przed przeziębieniem i grypą. Jest to także bardzo dobry trening antystresowy, ponieważ stymulacja i przestrajanie mechanizmów kontrolnych organizmu trwa około tydzień. Tygodniowy rytm kąpielowy odpowiada także i innym procesom przebiegającym w organizmie w podobnym rytmie.

W czasie kąpieli zmiana ogrzewania na ochładzanie powinna być przeprowadzana dwa lub trzy razy. W czasie pierwszych dwóch kąpiel wystarcza początkującemu tylko dwa etapy; należy jednak się upewnić, że nagrzanie się i następnie ochładzanie organizmu jest wystarczające. Ogrzewanie się w ciągu 5 minut na dolnej ławce nie wystarcza! Jeżeli pozostajemy na dolnej ławce krócej niż 8 minut - co jest absolutnie bezpieczne, gdy nie wykonuje się żadnych ruchów - nie dochodzi do przegrzania koniecznego do uaktywnienia naczyń krwionośnych i następnie do odświeżającego działania zimnego bodźca.

Jak często można kąpać się w saunie? Niektórzy pacjenci mają przepisaną codzienną kąpiel ( jeden etap: ogrzanie i ochładzanie). Niektórzy sportowcy kąpią się w saunie dwa razy w tygodniu w celu podtrzymania kondycji. Wielu instruktorów sauny i masażystów kończy każdy dzień pracy kąpielą w saunie - podobnie jak fińscy farmerzy podczas żniw.

To świadczy o tym, że sauna jest bezpieczna, a jej przesadne używanie; z przykładowo trzema etapami w czasie jednej kąpieli lub codzienna dwu- albo trzyetapowa kąpiel, wcale nie musi powodować uszczerbku zdrowia. Ta przesada mogłaby jednak spowodować u niektórych osób wystąpienie uczucia zmęczenia w czasie kąpieli i korzystny wpływ sauny mógłby nie być odczuwany. Wprost przeciwnie. Zamiast pomóc w uzyskaniu dobrego snu, mogłyby pojawić się jego zaburzenia, a zamiast uczucia spokoju i zrównoważenia - rozdrażnienie. Również w przypadku sauny prawdziwa jest zasada: nie należy przesadzać!

12. Jaki wpływ ma sauna na organizm?

W czasie kąpieli w saunie ciepły i zimny bodziec działają na organizm alternatywnie. Powoduje to różne reakcje organizmu. Przedstawiono je w tabeli 2.

Ciało ludzkie reaguje na silny bodziec ciepła rozszerzeniem naczyń krwionośnych w skórze ( zaczerwienieniem skóry) i wydzielaniem potu. Ma to na celu utrzymanie temperatury wewnątrz organizmu na poziomie 37'C. Daje to jednak w saunie tylko częściowy sukces. Chociaż tylko 10g wody paruje w każdej minucie z szybko nawilżanej powierzchni ciała, to jednak spowodowane tym ochłodzenie nie wystarcza do utrzymania temperatury na powierzchni ciała i wewnątrz.

Temperatura skóry, która w warunkach temperatury pokojowej wynosi tylko 30'C, zwiększa się w saunie prawie o 10'C do około 40'C. Temperatura wewnętrzna organizmu wynosi odpowiednio 38'C i wzrasta do 38,5'C.

Wiele ciepła z gorących powierzchni drewna i pieca oddziaływuje na skórę w formie promieniowania ( podczerwonego). Wdychane ciepło z powietrza otaczającego ciało oddziaływuje na błony śluzowe układu oddechowego. Połączenie tych oddziaływań daje silny efekt, mimo, że przepływ ciepła do skóry z gorącego powietrza otaczającego ciało jest hamowany przez nieruchomą warstwę powietrza ( warstwa izolacyjna), która przylega do całej skóry. Właśnie owa przylegająca warstwa jest powodem tego, że pomimo suchego powietrza w saunie nie cały pot odparowuje, lecz czasami tworzy krople na skórze, które spływają po ciele.

Pod wpływem ciepła naczynia krwionośne w całym systemie skórnym rozszerzają się a rezerwuary krwi pustoszeją. Zwiększa się objętość krążącej krwi i przepływ jej jest szybszy. Puls przyspiesza się o około 50%. Szybsze krążenie dostarcza gruczołom potowym dostatecznego materiału do produkcji potu i przenosi ciepło ze skóry do wnętrza ciała. Ponieważ ciśnienie krwi jest związane ze zmianami w krążeniu, to zachodzące zmiany powodują pewną normalizację wcześniejszych zbyt wysokich lub zbyt niskich wartości ciśnienia.
tabela2

EFEKTY OGÓLNE:
Oczyszczenie skóry i stymulacja powstania nowych komórek
Hartowanie, zwiększona odporność przeciwko infekcjom
Uaktywnienie serca i dopasowanie krążenia
Stymulacja systemu kora nadnerczy-przysadka
Poprawa nastroju wraz z ogólnym samopoczuciem

TRWAŁE EFEKTY SYSTEMATYCZNYCH KĄPIELI W SAUNIE:
Zapobieganie infekcjom dróg oddechowych
Uaktywnienie funkcji dostosowania się ciśnienia krwi, zaopatrzenia w krew
Poprawa krążenia w skórze i w błonie śluzowej układu oddechowego możliwe, że także w naczyniach wieńcowych
Pielęgnacja skóry

W czasie fazy ochładzania podwyższona temperatura ciała powinna wrócić do temperatury początkowej. W czasie tego procesu zawartość tlenu we krwi ponownie wzrasta. Z powodu kolejno działającego na skórę bodźca zimnego i gorącej kąpieli stóp, która przyspiesza odruchowe rozszerzanie się naczyń krwionośnych, są one rzeczywiście uaktywniane. Podczas gdy efekt działania ciepła jest fizycznie i psychologicznie odczuwany jako odprężenie, zastosowanie zimnej wody powoduje uczucie odświeżenia i dostarcza impulsów do autonomicznego systemu nerwowego i ważnych gruczołów produkujących hormony ( przysadka i kora nadnerczy), a które mogą być uważane za słabe bodźce uaktywniające je.

Podsumowując, sauna wywiera korzystny wpływ na system powierzchniowy, na system krążenia sercowo-naczyniowego i na bilans wodny. Zwiększa się szybkość usuwania osadów i wzmacnia się odporność na infekcje. Szczegóły zostaną omówione poniżej.


13. Czy sauna może być przyczyną omdleń?

Prawidłowo zastosowana sauna nigdy nie powoduje omdleń. Sauna nie jest formą wysiłku dla organizmu, lecz zawsze formą regeneracji. Nawet w trakcie ekstremalnego nagrzania ciała, gdy akcja serca jest przyspieszona, nie czujemy żadnego zmęczenia. Oddychamy normalnie, ani szybciej ani głębiej, a najważniejszym uczuciem jest wyłącznie odprężenie, spowodowane rozładowującym napięcie wpływem ciepła.

Późniejsze ochłodzenie ciała, wdychanie zimnego powietrza i zastosowanie zimnej wody powoduje uczucie świeżości, które można opisać jako mrowienie. Po krótkookresowym zwężeniu naczyń krwionośnych skóry, spowodowanym zimnym bodźcem, następuje rozszerzenie naczyń, które przyspieszamy i podtrzymujemy przy pomocy gorącej kąpieli stóp. To jest przyczyna, dlaczego kąpiel stóp daje takie przyjemne wrażenia, nie tylko dla stóp, ale także całemu ciału.

Jeżeli wszystko przebiega tak jak powinno, dobre samopoczucie rośnie aż do zakończenia kąpieli. Tylko bardzo niewiele osób odczuwa potrzebę wypoczynku. Być może, że powinni z niego skorzystać ci użytkownicy, którzy mają długą drogę powrotną do domu.

Po zażyciu kąpieli, niektóre nie tylko czują pragnienie, ale mogą także odczuwać potrzebę odpoczynku, chociaż przez krótką chwilę. W żadnym wypadku nie występuje uczucie osłabienia, które mogłoby być spowodowane sauną.

14. Czy sauna powoduje wystąpienie gorączki?


Mówi się czasem o "terapeutycznej gorączce" w odniesieniu do podwyższonej temperatury ciała w czasie kąpieli w saunie. Daje ona takie same efekty jak gorączka spowodowana chorobą organizmu, mianowicie wyższą temperaturę wewnątrz ciała, Np. 38,5'C oraz wzmożoną produkcję przeciwciał. Chociaż efekty są podobne, to jest jednak między nimi pewna różnica. W przypadku gorączki zostaje podwyższona standardowa temperatura ("normalna wartość") w centrum zapalnym, w którym rozwija się choroba. W przypadku sauny wyższa temperatura organizmu wynika z przegrzania ciała spowodowanego forsownym jego ogrzewaniem w czasie kąpieli. Ciało reaguje na to wydzielaniem potu do czasu, aż skóra zostanie ostatecznie ochłodzona wskutek parowania potu.Normalizacja temperatury ciała zachodzi w czasie krótkiej fazy chłodzenia. Wysoki wzrost temperatury w tkance skórnej prawdopodobnie ma wpływ na to, że pomimo krótkiego czasu działania i ograniczonego stopnia przegrzania, organizm wytwarza przeciwciała. Pomimo to nie powinniśmy korzystać z sauny jako środka terapeutycznego zamiast wysokotemperaturowej przegrzewającej kąpieli wodnej.

15. Czy można "złapać" przeziębienie w trakcie korzystania z sauny?

Jeżeli ktoś jest zgrzany i podatny na przeziębienie jest zwykle ostrzegany, że może "złapać przeziębienie", a tak naprawdę to wiele ludzi przeziębia się lub cierpi na lumbago z powodu przeciągu. To nigdy nie zdarza się w czasie właściwej sauny. Dzięki sporym zapasom ciepła organizm jest do niej dobrze przygotowany, a nagromadzona rezerwa ciepła, ( którą oceniamy na przynajmniej 300 - 340 kJ) nie ulega zmniejszeniu w wyniku dużego ochłodzenia, nawet w zimie. Tak dzieje się dopóki temperatura ciała jest ciągle wyrównywana.

Typ ochładzania odgrywa w tym procesie ważną rolę. Na przykład zastosowanie silnego zimnego bodźca powoduje korzystną reakcję naczyń krwionośnych w bardzo nagrzanym uprzednio organizmie. To manifestuje się bardzo dobrym ukrwieniem tkanki skórnej ("różowy wygląd") osoby korzystającej z sauny. Z takim krążeniem temperatura skóry jest jednak wyższa niż zwykle, co jest powodem, że po kąpieli należy zastosować środki zapobiegające wielkim utratom ciepła. Zatem zaleca się nie stać ani leżeć nago bez prześcieradła w pokoju wypoczynkowym. Mokre włosy powinny zostać wysuszone. Także po przebraniu należy zapobiegać zbytniemu ochładzaniu się. Konsekwencją nieprawidłowego zachowania mogłyby być zimne ręce, uczucie chłodu lub nawet zwykłe przeziębienie.


16. Czy gorące powietrze może być wdychane bez szkody dla organizmu?

Wdychane powietrze, nawet, gdy jest bardzo zimno lub bardzo gorąco, jest nawilżane w górnym odcinku układu oddechowego i dostosowywane do temperatury ciała. W gorącym pomieszczeniu sauny błona śluzowa jamy ustno- nosowo-gardłowej chłodzi wdychane powietrze z 80 - 90'C w dół, prawie do temperatury ciała. Ma to kilka konsekwencji. Zdolne do akomodacji i transportu ogromnych ilości ciepła, niezliczone naczynia krwionośne w błonie śluzowej rozszerzają się, co generalnie zwiększa ich funkcjonalne zdolności ("hartowanie"). Krew płynąca z przestrzeni gardła do serca niesie mnóstwo ciepła do wnętrza ciała; powierzchnia płuc jest ogrzewana prawdopodobnie o 1 - 2 'K, jak w gorączce. Z powodu tego ogrzania absorpcja tlenu we krwi obniża się, zjawisko jest już dobrze znane od długiego czasu. Zdolność czerwonej hemoglobiny do przenoszenia tlenu jest niższa w krwi cieplejszej i wyższa w krwi chłodniejszej.

Innym powodem, dlaczego organizm jest czasowo zaopatrywany w mniejszą ilość tlenu, jest rozrzedzenie powietrza. Jest to spowodowane jego znacznym ogrzaniem o 60 - 80'K w czasie ogrzewania sauny. Dwie reguły właściwego korzystania z sauny są oparte na tych faktach: Nie wolno uprawiać ćwiczeń fizycznych (gimnastyka, pływanie) w czasie korzystania z sauny! Mogłoby to powodować większe zapotrzebowanie na tlen. Opuszczając pomieszczenie sauny należy wybrać najkrótszą drogę do kąpieli na otwartym powietrzu, ponieważ tam drogi oddechowe są chłodzone najszybciej.


17. Czy gorąca sauna jest niebezpieczna dla skóry?

Niektórzy ludzie mówią, że w czasie korzystania z sauny skóra wysusza się i staje się pomarszczona; inni ostrzegają, że sauna powoduje oparzenia (podobne do odmrożeń). Żadne z tych stwierdzeń nie jest prawdziwe!

W czasie korzystania z sauny ciepło dostarczane jest do skóry tak ekstensywnie, że jej temperatura rośnie o 10'K. Wartości powyżej 42'C, przy których dochodzi do nieprzyjemnych sensacji ("oparzenia") zwykle nie są osiągane. Części ciała, które mają mniej gruczołów potowych, np. palce, łydka, rzepka kolanowa, są zwilżane potem spływającym z innych części skóry.

Z powodu intensywnego ogrzewania procesy metaboliczne w komórkach skóry, które są także ważne w procesie ich reprodukcji, przyspieszają się dwa do trzech razy. W większej temperaturze zwiększa się też szybkość tworzenia się przeciwciał.

Znaczne wydzielanie potu, który zawiera 99% wody, powoduje, że skóra jest zupełnie mokra. Zrogowaciały naskórek pęcznieje i częściowo jest tracony. Wiele z tych cząstek związanych z kurzem, wydzieliną łojową i bakteriami jest usuwane, zmywane i wycierane w czasie korzystania z sauny. Jest to ważny i niezrównany intensywnością oczyszczający efekt sauny.

Zastosowanie chłodnej wody w drugim stadium utrzymuje wilgoć skóry, tak, że o wysuszeniu nie może być mowy.

Jak już opisano powyżej, zastosowania bodźca z zimnej wody, na zmianę z gorącą kąpielą stóp, uaktywnia naczynia krwionośne skóry, które są także ważne dla odżywienia i reprodukcji komórek skóry? Wyjaśnia to, dlaczego doświadczone piękności rekomendują korzystanie z sauny bez żadnych ograniczeń. Aktualnie, prawie połowa wszystkich kobiet, które regularnie korzystają z sauny, zapytanych, dlaczego to robią wypowiada się, że oczekuje poprawy swojej skóry i wyglądu.

Ponieważ gruczoły potowe nie są termicznie stymulowane do tworzenia łoju, osoby o suchej skórze, zwłaszcza starsi ludzie, ( mężczyźni także!) powinni po kąpieli natrzeć skórę kremem.


18. Czy straty płynów są niebezpieczne dla organizmu?

Korzystający z sauny wydziela 20 - 40 g potu na minutę w gorącej saunie, a w czasie kąpieli z trzema etapami traci 0,5 - 1,5 litra płynów. Badania krwi przeprowadzone w czasie korzystania z sauny wskazały, że większość wydzielonych płynów, pochodzi z krwi, która staje się czasowo bardziej gęsta. Organizm natomiast usiłuje utrzymać możliwie stały skład krwi. Skutkiem tego, już w godzinę po kąpieli krew staje się znowu rozcieńczona nawet, jeżeli nic nie piliśmy. Woda jest przesuwana do krwi z tkanek, tkanki tłuszczowej, tkanki łącznej i z mięśni.

U ludzi z obrzękami, wyraźnie widać, że zakumulowana w tkance woda znika w trakcie korzystania z sauny. Jest to także korzystne dla ludzi z nadwagą, ponieważ ich tkanka zawiera oprócz nadmiernych ilości tłuszczu, także wodę.

Kiedy woda przechodzi do krwi, inne substancje są także ekstrahowane z tkanki, np. kwas mlekowy z mięśni po intensywnych ćwiczeniach, czego można dowieść w przypadku sportowców? Zatem mówimy o oczyszczaniu w powiązaniu z przesunięciem płynów. Produkty katabolizmu znajdujące się we krwi opuszczają organizm nie tylko przez gruczoły potowe, ale w większej części przez nerki. Zatem wymuszone oczyszczanie tkanek organizmu z produktów metabolicznych rozpadu a także z substancji zakaźnych jest uważane za podstawowy trwały efekt regularnego korzystania z sauny.

Inną sprawą do rozważenia jest wydalanie soli w czasie pocenia się. Pot zawiera 98 do 99% wody, około 0,5% zwykłej soli (chlorek sodowy) i niewielkie ilości soli potasowej a oprócz tego kwas mlekowy i kwasy tłuszczowe, mocznik i inne niepotrzebne substancje. Jeżeli organizm np. traci 5 gramów soli zawartej w 1 litrze potu, to nie jest to uważane za stratę, ponieważ codziennie z żywnością wprowadzamy do organizmu więcej soli niż potrzeba. Sekrecja soli jest, zatem pożądana nie tylko w przypadku pacjentów z wysokim ciśnieniem krwi.

Organizm próbuje wyrównać ubytek 0,5 do 1,5 litra wody z potem poprzez obniżenie wydalania wody przez nerki. Mocz staje się bardziej stężony i ciemniejszy. To zjawisko może być także obserwowane w czasie letnich upalnych dni. W przypadku sauny stwierdzono, że redukcja ilości moczu występuje tylko po kąpieli. Stężaniu moczu można zapobiec i powinno się go unikać, jeżeli nerki nie są zdrowe, korygując napojami ubytki płynu z potem. Robi się to po zakończeniu korzystania z sauny.


19. Dlaczego nie należy spożywać napojów w czasie korzystania z sauny??

Trzeba przyznać, że tylko niewielu użytkowników sauny ma ten zwyczaj, ale nie jest to korzystne. Można to łatwo wyjaśnić.

Organizm człowieka jest tak skonstruowany, że każdy pobrany płyn przepływa szybko przez przewód pokarmowy i jest absorbowany przez krew. Jak wiadomo sekrecja potu w saunie prowadzi do pewnego zagęszczenia krwi, które jest wyrównywane przez organizm poprzez przeniesienie wody z tkanek organizmu do krwi? Ta ekstrakcja wody, i jak udowodniono, produktów opadowych, mogłaby nie zachodzić, gdyby krew uzupełniała się wodą z przewodu pokarmowego pochodzącą ze spożytych płynów. Wynikiem takiego popijania w czasie korzystania z sauny mógłby być brak oczyszczania organizmu. To byłoby oczywiście godne pożałowania.


20. Czy pacjenci cierpiący na choroby nerek mogą korzystać z sauny?

Każda choroba o ostrym przebiegu, która tak jak i inne choroby o ostrym przebiegu, nie pozwala na korzystanie z sauny, nie będzie tu dyskutowana. Rozważymy tu chroniczne niedomagania nerek oraz tzw. kamienie nerkowe.

Razem z potem wydzielany jest także mocznik i stwierdzono, że u ludzi z chronicznymi chorobami nerek ilość mocznika wydzielanego z potem jest dziesięć razy większa niż u ludzi zdrowych. Powoduje to, więc zauważalne zmniejszenie obciążenia nerek. Z tego powodu w szpitalach pozwala się pacjentom na korzystanie z sauny kilka razy w tygodniu. Mogą oni też spożywać bardziej obfitą dietę.

Z góry zakładamy, że korzystanie z sauny odbywa się w zalecany sposób, ze zmianami ogrzewania ciała w ochładzanie przy użyciu bodźca zimnej wody. Korzystający może sam obserwować jak aktywne są nerki podczas zażywania sauny, ponieważ pęcherz, który był pusty na początku kąpieli, staje się znowu wypełniony po zakończeniu kąpieli. W czasie kąpieli wydalanie wody przez nerki nie jest szczególnie ograniczane.

Powinniśmy pamiętać, że dobre krążenie w nerkach jest warunkiem ich prawidłowego funkcjonowania. Z tego powodu pacjent z chorobą nerek, a właściwie także każdy, może wykonywać w saunie tylko takie zabiegi, które nie utrudniają zaopatrzenia nerek w krew. Wiemy, że istnieje związek między ciepłymi i zimnymi stopami a ukrwieniem nerek, pęcherza i innych organów brzusznych. W przypadku choroby lub skłonności do choroby w tym obszarze, bardzo intensywnego ochładzania stóp należy unikać. To znaczy, że oprócz zimnej kąpieli stóp /w wodzie/, która zresztą nie jest dozwolona w saunie, nie wolno tym pacjentom także zanurzać się w basenie z zimną wodą. W takich przypadkach zaleca się też noszenie kąpielowych pantofli w czasie korzystania z sauny i dokładne przeprowadzanie gorącej kąpieli stóp po każdym zastosowaniu zimnej wody - w formie polewania wodą lub prysznica.

Ludzie ze skłonnościami do kamieni nerkowych powinni po kąpieli całkowicie uzupełnić straty wody wypijając napoje.


21. W jaki sposób wysoka temperatura sauny wpływa na pracę serca?

Pierwsze pytanie, jakie zwykle pada w czasie dyskusji o saunie zawsze dotyczy wysiłku serca. Twierdzenie, że "gorąco powoduje wysiłek serca" wypływa z obserwacji, że w upalne, zwłaszcza wilgotne dni, starsi ludzie chorzy na serce, często cierpią.

Jeżeli organizm właściwie reaguje na gorąco, ekstra praca jest faktycznie wymagana od serca. Jeżeli jest bardzo ciepło skóra ma tendencje do czerwienienia się, ponieważ naczynia krwionośne rozszerzają się a kolor krwi krążącej w naczyniach prześwieca przez górne warstwy skóry. Serce wzmaga cyrkulację krwi bijąc szybciej i wydatniej.

Co właściwie powinniśmy rozumieć pod pojęciem "wydajniej". W normalnych warunkach serce działa trochę niemrawo, spokojnie uderzając. Komory serca nie są opróżniane zupełnie w czasie kontrakcji. Nie cała zawartość krwi jest wciskana do arterii, a pewna ilość, czasem połowa, pozostaje w komorach, które następnie wypełniają się ponownie.

Wiele badań naukowych przeprowadzonych w wielu krajach, próbowało odpowiedzieć na pytanie jak serce działa, jeżeli organizm jest poddany działaniu takiej temperatury, jaka występuje w saunie. Stwierdzono, że szybkość bicia serca ( puls na minutę) zwiększa się o połowę, podczas gdy w tym samym okresie czasu wydajność objętości krwi podwaja się. Zatem samo serce bardziej się opróżnia, działa bardziej ekonomicznie. Jest to spowodowane znacznym rozszerzeniem naczyń krwionośnych. Ważnym czynnikiem jest także to, że serce jest stymulowane przez nerw współczulny, który wzmaga jego aktywność, działanie jest bardziej energiczne.

Zwiększony przepływ krwi związany z podwojeniem szybkości jest potrzebny dla przeniesienia ciepła ze skóry do wnętrza organizmu. Tym sposobem skóra nie staje się zbyt gorąca, a wnętrze staje się cieplejsze. Później, w czasie ochładzania ciała, transport przez serce odbywa się w przeciwną stronę.

W normalnym czasie trwania kąpieli w saunie 8 - 12 minut, jak zalecamy w naszych zasadach korzystania z sauny, opisana ekstra wydajność serca nie jest istotną sprawą. Chociaż musi ono przenieść więcej krwi na minutę, wykonuje to przeciw obniżonemu oporowi naczyń krwionośnych, ponieważ arterie zostały bardzo rozszerzone. Stwierdzono, że ta oporność obniża się o 42 do 46% tak, że krew przepływa wzdłuż ścian arterii z odpowiednio mniejszym parciem.

Innym ważnym dla pracy serca czynnikiem jest fakt, że wraz z rozszerzaniem naczyń krwionośnych w tkance skórnej, naczynia wieńcowe są także rozszerzane. To powoduje lepsze zaopatrzenie serca w krew i lepsze jego odżywienie w czasie sauny. To jest też powodem, że pacjenci, którzy cierpią na zawał, mogą korzystać z sauny już w pierwszej fazie rehabilitacji.


22. Jak ciśnienie krwi zachowuje się w czasie kąpieli w saunie?

Przez ciśnienie krwi generalnie rozumiemy ciśnienie krwi krążącej w arteriach. Ciśnienie krwi zależy od aktywności serca, od kondycji naczyń krwionośnych i od stanu krwi. Organizm zawsze próbuje zapewnić potrzebne ciśnienie odpowiednio do warunków, tak, aby ośrodki życia, zwłaszcza mózg, mogły zostać zaopatrzone w dostateczne ilości krwi. W konsekwencji wartości ciśnienia krwi zmieniają się nawet przy zmianie pozycji /np. leżenie, siedzenie, stanie/.

Obecnie ciśnienie krwi jest często dyskutowane. Są ku temu dwa powody: pierwszy, że może być rzeczywiście łatwo zmierzone i zatem bardzo często ocenione; drugim powodem jest to, że u wielu ludzi wartości ciśnienia odchylają się zarówno w górę jak i w dół od wartości średniej zależnej od wieku i budowy fizycznej poszczególnego osobnika. Jest to określane odpowiednio jako wysokie lub niskie ciśnienie krwi.

Z powodu rozszerzenia wszystkich naczyń krwionośnych pod wpływem gorąca i następnie ich zwężania w czasie intensywnego ochładzania, np. w basenie, wskutek udziału serca w obronie organizmu przed gorącem, wartości ciśnienia krwi także mają tendencję do zmiany w czasie kąpieli w saunie. U osób z normalnym ciśnieniem krwi wpływ gorącej sauny jest słaby ( słabe obniżanie ciśnienia), podczas gdy u pacjentów z wysokim ciśnieniem krwi może być zaobserwowana znaczna redukcja ciśnienia, a u pacjentów z niskim ciśnieniem krwi można zaobserwować podwyższenie ciśnienia do normalnych wartości. Kąpiel w zimnym świeżym powietrzu i zastosowanie zimnej wody nie ma znaczącego wpływu na ciśnienie krwi, ale basen oczywiście ma. Jeżeli basen jest stosowany, ciśnienie krwi wzrasta znacząco, zwłaszcza ta wyższa z dwóch wartości mierzonych. Pacjenci z wysokim ciśnieniem krwi nie powinni, zatem korzystać z basenu, podczas gdy jest to szczególnie korzystne dla osób z niskim ciśnieniem krwi.

Zastosowana gorąca kąpiel stóp powoduje powrót ciśnienia krwi do ich wartości standardowych. W przypadku większych patologicznych odchyleń ciśnienia krwi, zmiany są tylko krótkotrwałe. W tych przypadkach sauna nie zastąpi właściwego leczenia.


23. Dlaczego ludzie nie doznają w saunie "szoku termicznego"?

Każdego lata, kiedy temperatura powietrza osiąga 30'C i więcej, słyszymy, że ludzie padają pod wpływem gorąca. Nic podobnego nie słyszeliśmy nigdy, jeśli chodzi o saunę, którą stosują miliony ludzi. Dlaczego tak jest? Decydującym czynnikiem jest to, że korzystamy z sauny nago. Nic, oprócz cienkiego płaszcza powietrznego otaczającego naszą skórę, nie przeszkadza parowaniu, odparowywaniu potu na skórze. W efekcie uzyskuje się ochłodzenie ciała.

Ochłodzenie ciała przez odparowanie potu nie jest wystarczające; temperatura na skórze i wewnątrz ciała rośnie. Jedną z przyczyn, że nie dochodzi do zapaści lub szoku termicznego jest oczywiście to, że okres przegrzania jest krótki, trwa tylko kilka minut.

Jeżeli korzystający w saunie zachowuje się w taki sposób, jaki jest zalecany, spokojnie i z rozluźnieniem mięśni, to organizm sam będzie bronił się przed gorącem.

Gdy jakieś nieszczęśliwe przypadki w saunie opisywano w prasie, były one, zgodnie z naszymi badaniami, spowodowane odmiennym zachowaniem, które można by nazwać nadużyciem sauny. Często słyszymy o przypadku angielskiego dżokeja, który pozostawał w saunie przez 2 i pół godziny zamiast 10 do 15 minut, aby stracić na wadze, i co gorsza robił to po uprzednim usunięciu z organizmu ogromnych ilości wody przy pomocy środków odwadniających. Fakt, że krótko przedtem przeszedł on zawał, każe sądzić, że mogło to zakończyć się fatalnie.

Nawet w Finlandii spotykamy czasem ludzi, którzy nie mogą nagrzać się wystarczająco i zatem pozostają w saunie przez godzinę lub dłużej bez przerwy. Nie musimy się też dziwić, jeżeli incydent spowodowany został przez spożycie alkoholu w czasie korzystania z sauny, co jest często stwierdzane.

W takich okolicznościach nie należy szerzyć w prasie wątpliwości, co do słuszności niemieckich zaleceń prawidłowego korzystania z sauny.

Jesteśmy w stanie stwierdzić, że blisko sto milionów gości rejestruje się w ciągu roku w niemieckich saunach. Na taką liczbę gości tylko jeden nieszczęśliwy wypadek został opisany w prasie. Nie powinno to wpłynąć na zmianę opinii o saunie.


24. Dlaczego ważne są zalecenia stosowania gorących kąpieli stóp?

Gorąca kąpiel stóp jest dla organizmu bardzo ważna. Nie wszyscy zdają sobie z tego sprawę. Nasze zalecenia, aby wziąć gorącą kąpiel stóp po zastosowaniu zimnej wody lub po zimnym basenie często spotykają się z odpowiedzią: " ja nie mam zimnych stóp".

Od dłuższego czasu wiemy, że związki pomiędzy krążeniem w różnych częściach ciała są regulowane przez nerwy. Doświadczenie mówi nam, że np. wilgotne stopy i odparowanie potu przez obuwie może dać w efekcie chłodne stopy i ogólne ochłodzenie ciała. Z drugiej strony może dojść do tego, że naczynia krwionośne w całym systemie, aż do głowy, zostaną rozszerzone, jeżeli naczynia stóp są rozszerzane, np., jeżeli jest to spowodowane gorącą kąpielą stóp. Mówimy tu o odruchu, naczynia krwionośne działają odruchowo.

Czytelnicy, którzy często mają zimne stopy, będą teraz mogli wyjaśnić, dlaczego zimne stopy lub nawet zimne ręce powodują uczucie dyskomfortu i dlaczego osoby, które czują zimno, (których naczynia podskórne są zwężone, skóra jest sina), nie czują się przyjemnie, a tracą to uczucie, gdy stopy i ręce ogrzewają się.

Naczynia krwionośne w skórze także kurczą się, gdy w czasie sauny stosowana jest zimna woda i zanurzanie w zimnej wodzie, które powoduje powrót ciepła z wnętrza organizmu do skóry. Po uderzeniu bodźcem zimnej wody skóry rozgrzanej poprzednio gorącą sauną, naczynia krwionośne zwężają się znowu same, ale ten proces może być przyspieszony przez gorącą kąpiel stóp. Daje to w efekcie bardzo komfortowe samopoczucie.

Przemienne stosowanie w fazie chłodzenia zimnej wody lub zimnego prysznica i gorącej kąpieli stóp powoduje odpowiedź wielu naczyń, co można uważać za ich uaktywnienie.


25. Czy korzystanie z sauny pomaga w odchudzaniu się?

W czasie korzystania z sauny traci się na wadze, ale nie staje się szczuplejszym. Jak już opisano, strata wody przez gruczoły potowe wynosi 500 do 1500 gramów w ciągu trzech etapów w saunie.Można to stwierdzić po zważeniu się, co czynią prawie wszyscy korzystający z sauny. Ważenie się bez odzieży na bardzo precyzyjnej wadze jest naszym zdaniem, ważnym psychologicznym czynnikiem odchudzania się dla ludzi z nadwagą.

Każdy, kto waży więcej niż powinien ( a to stosuje się więcej niż do połowy ludzi), jest oczywiście bardzo zadowolony stwierdzając na wadze, że stracił w czasie kąpieli kilogram. Powinien on jednak pamiętać, że stracił tylko wodę.

Trwałe straty substancji mogą zajść tylko wtedy, gdy ilość pokarmu dostarczonego organizmowi jest mniejsza niż ilości mu potrzebne. Strata na wadze może zajść tylko w przypadkach, gdy ktoś w dniu korzystania z sauny, po kąpieli powstrzymuje się od picia i nawet od jedzenia. Lemoniada, piwo, wszystkie alkohole mają wysoką wartość energetyczną! Zalecamy trochę niesłodzonego, zawierającego witaminy i składniki mineralne soku owocowego. Po korzystaniu z sauny dobrze jest trochę przegłodzić się, co jest dobrze tolerowane (lepiej zasypia się). Nie należy tego robić przed korzystaniem z sauny, bo mogłoby wywołać zapaść w krążeniu. Korzystnie jest też zrobić sobie dzień postu następnego dnia po saunie. Sukcesy innych powinny zachęcić tych, którzy tego potrzebują: znamy bywalców sauny, którzy w czasie jednego roku sauny stracili 5 do 10 kilogramów, niektórzy nawet więcej. Jest jednak ważne, aby zapobiec "nawrotom". Nadwaga powraca dużo szybciej niż przybiera na wadze osoba, która zawsze była szczupła.


26. Czy kobieta w ciąży może korzystać z sauny?

Znawcy i eksperci sauny są zgodni, co do korzystnych wpływów sauny w okresie ciąży, pisze dr. Hartmann /5/, który badał tę kwestię. Kobiety, które korzystają z sauny regularnie raz w tygodniu w czasie całego okresu ciąży aż do rozwiązania, mają dużo krótszy i łatwiejszy poród.

Sauna ma także korzystny wpływ na zdrowie kobiety w czasie trwania ciąży. Powtarzane, co tydzień "wypływanie" mnóstwa wody zapobiega nadmiernej retencji wody w tkankach. Ogromna akumulacja wody, niedomagania nerek i zwiększone ciśnienie krwi to objawy zatrucia ciążowego, które stanowi znaczne ryzyko dla obojga, zarówno dla matki, jak i dla dziecka. Regularna kontrola masy ciała w czasie korzystania z sauny jest ważnym pomiarem dla kobiety, ponieważ w ten sposób jest ona zdolna zauważyć większy przyrost wagi niż 500 g tygodniowo i w związku z tym przyspieszyć swoją wizytę u lekarza.

Wpływ sauny na naczynia krwionośne, na regulację krążenia (ciśnienie krwi) i także na działanie serca, jest tak ważny dla kobiety ciężarnej, jak korzystanie z relaksu mięśni i mózgu.

Oczyszczeniu organizmu, związanemu z ogromną sekrecją potu, towarzyszy także wydalanie produktów odpadowych nienarodzonego jeszcze dziecka, co wyjaśnia, dlaczego ciężarna kobieta korzystająca z sauny ma mniej dolegliwości ciążowych. Fakt, że korzystanie z sauny przez przyszłą matkę nie ma ujemnego wpływu na dziecko jest, oprócz naszych własnych doświadczeń, udowodniony przez wielki eksperyment fiński, z którego wynika, że matki większości Finów korzystały z sauny przynajmniej raz w tygodniu w okresie ciąży.

Nigdy nie stwierdzono żadnych przypadłości u noworodków lub w czasie ich rozwoju. Zdolności Finów są szeroko znane. Finowie mają swój duży udział w największych osiągnięciach ludzkości: lekkoatletycznych, intelektualnych i artystycznych. Przy liczbie tylko około 4,5 miliona obywateli Finlandii było np. kilku laureatów nagrody Nobla, sławnych poetów, wielkich kompozytorów, wybitnych architektów, kilku mistrzów olimpijskich itd. Finowi utrzymują, że regularne korzystanie z sauny jest bardzo ważne.


27. Czy dzieci mogą korzystać z sauny?

Brak szkodliwego wpływu gorącej sauny na najmłodsze dzieci udowodniono w dwóch fińskich badaniach naukowych, w których także noworodki i dzieci w wieku do jednego roku życia, "kąpały się" przez 15 minut na ławce w saunie. Finowie żyjący na wsi już od wczesnego dzieciństwa nabierają praktycznego doświadczenia w korzystaniu z sauny.

Także w Niemczech staje się coraz bardziej zwyczajną praktyką pozwalanie dzieciom w każdym wieku na uczestniczenie w kąpielach w saunie. Na kąpiele w saunach publicznych zwykle pozwala się dzieciom od lat trzech, jeżeli mogą one kontrolować swoje przewody pokarmowe ( nie wypróżniają się w saunie) i jeżeli potrafią zrozumieć przekazywane im wyjaśnienia. Wprowadzenie w saunie godzin rodzinnego z niej korzystania było bardzo użyteczne i miało także wpływ na rozwój sauny domowej.

Obserwujemy, że dzieci lubią taką saunę, gdzie oprócz gorąca jest kąpiel na otwartym powietrzu, a także zabawy wodne. Dzieci są także entuzjastycznie nastawione do polewania z węża, prysznica oraz do zimnego basenu, gdzie ktoś musi je jednak obserwować, aby nie powstała hipotermia. Z drugiej strony regularne używanie basenu jest dobrym sposobem nauczenia dzieci korzystania z wody. Zgodnie z naszymi doświadczeniami, "dzieci sauny" szybciej uczą się pływać.

Gdy mówimy o typowych efektach sauny, które są szczególnie ważne dla dzieci, to zahartowanie i zwiększenie odporności przeciw infekcjom są na czele listy. Wiele dzieci jest szczególnie wrażliwych w tym względzie! W czasie pewnego okresu wzrostu niektóre dzieci mają zaburzoną regulację krążenia, która normalnie zanika przy regularnym korzystaniu z sauny. U osób dorosłych warunki życia, nadstymulacja przez muzykę, a może i przez telewizję, także nie mają oczywiście korzystnego wpływu na autonomiczny system nerwowy. Właściwe korzystanie z sauny prowadzi do poprawy nastroju (z trwałym pobudzeniem efektu tonizującego) i do łagodnego uaktywnienia systemu nerwowego. W końcu jest też i ten ważny aspekt, że sauna sprzyja oczyszczaniu i uczy dzieci higieny w sposób nie natrętny.

Jest, zatem kilka powodów, dla których dzieci i młodzież, powinny regularnie korzystać z sauny. Badania naukowe przeprowadzone w dawnej NRD i w CSSR wykazały, że w krajach wschodniej Europy dzieci przedszkolne i szkolne częściej korzystają z sauny niż dzieci niemieckie.


28. Na co powinien zwracać uwagę sportsmen korzystający z sauny?

Sauna została po raz pierwszy zastosowana i zaczęła być stosowana poza Finlandią w powiązaniu ze sportem. W roku 1924 usłyszano słowo "sauna", gdy fiński wielki biegacz Paovo Nurmi zafascynował świat sportu. Teraz, poprawianie kondycji przy pomocy sauny nie jest już tylko przywilejem sportowców fińskich. Korzystanie z sauny stało się także regularnym zwyczajem sportowców niemieckich.

Nie dziwi, zatem to, że szczególnie lekarze sportowi zajmowali się naukowymi badaniami wpływu sauny. Znaleźli oni powody zmniejszania napięcia mięśni, wydalania trujących substancji i produktów zbędnych, a także powody uaktywniania krążenia i poprawy ekonomiki serca. Hartowanie organizmu jest też ważne dla sportowców.

Jako zabieg przywracający zdrowie, sauna powinna być stosowana po sportowej aktywności. Jeżeli były kontuzje, to należy zrobić przynajmniej jednodniową przerwę. Jednodniowa przerwa powinna także być stosowana pomiędzy ostatnim korzystaniem z sauny a kolejnymi zawodami sportowymi.

Kilku badaczy wykazało, że obciążenie serca znacznie zwiększa się w czasie korzystania z sauny, jeżeli następstwa poprzedniego przeciążenia krążenia nie zostały w tym czasie zniwelowane. To może się zdarzyć przy uprawianiu bardzo intensywnych sportów, takich jak tenis a szczególnie squash. Przerwa po grze, do czasu korzystania z sauny, powinna być wystarczająco długa, aby osiągnąć zupełnie spokojny rytm tętna, zwykle przynajmniej pół godziny.


29. Do jakiego roku życia korzystanie z sauny jest dozwolone?

Mając przykład Finlandii w pamięci, zauważamy, że ludzie wszystkich pokoleń, od niemowląt do bardzo starych ludzi, korzystają tam z sauny. W Finlandii sauna jest używana przede wszystkim tradycyjnie do oczyszczania się. Doświadczenia wykazują, że sauna przystoi także i starym ludziom.

To samo zostało zaobserwowane także w Niemczech. Wiele starych osób w wieku powyżej 70 lat bardzo lubi korzystać z sauny. Niektórzy z nich unikają basenu, a inni uważają, że bez tego nie miałaby ona znaczenia. Wszystko bardzo zależy od stanu zdrowia oraz od tego, w jakim stopniu ludzie do tego przywykli. Nawet w Niemczech, wiele starszych osób odwiedza saunę regularnie raz w tygodniu i robi to od 10, 20 lub nawet więcej lat.

A jak oni lubią te godziny pielęgnacji i regeneracji, a zwłaszcza towarzystwo zbierające się na spotkaniach odbywających się w tym czasie w saunie.

Z tych powodów nie dziwi, że sauny są często instalowane, gdy starsi ludzie budują własne domy. Faktycznie jest kilka powodów, dla których sauna jest szczególnie zalecana w czasie starzenia się i w starym wieku. Regularne usuwanie płynów z organizmu i związane z tym odtruwanie tkanek może pomóc zapobiegać unikaniu zarazków; jest też stymulowany metabolizm komórkowy, obniżony w starszym wieku. Znaczne poprawienie krążenia w skórze powoduje lepsze zaopatrzenie komórek i zatem dużo świeższy wygląd.

W przeciwieństwie do, niestety szeroko rozpowszechnionej opinii, gorąca sauna nie przeciąża serca i może ona być dobrze tolerowana przez ludzi, którzy mają ograniczoną wydolność serca. A z drugiej strony, jak mogłyby specjalistyczne kliniki odważyć się nie tylko na pozwolenie, ale i wręcz na przepisywanie stosowanie sauny jako czynnika rehabilitacji dla pacjentów, którzy ostatnio przeszli zawał serca? Ochłodzenie w tym przypadku przeprowadza się na świeżym powietrzu, polewaniem zimną wodą z węża lub prysznica, zwykle bez basenu, ze zwróceniem szczególnej uwagi na gorące kąpiele stóp.

Jeżeli starsza osoba nie cierpi na ostre stwardnienie naczyń krwionośnych, szczególnie naczyń wieńcowych i mózgowych, lub na inne ostre schorzenia, które nie pozwalają na korzystanie z sauny, nie powinna omijać sauny. Szczególnie dla starszych osób psychohigieniczne znaczenie sauny, jej wpływ na samopoczucie i stan emocjonalny, nie może być przeceniony.

Na podsumowanie można powiedzieć, że na tyle na ile wiek pozwala, nie ma limitu wieku dla korzystania z sauny.


30. Czy astmatycy tolerują saunę?

Astmatycy cierpią w czasie wilgotnej i ciepłej pogody, czasem mają wtedy większą liczbę ataków, natomiast właśnie saunę tolerują dobrze. W publicznej saunie znajdujemy wielu astmatyków, dla których sauna stała się naturalną rutynową czynnością, którzy uwolnili się od ataków, w wielu przypadkach z tego powodu. W suchym powietrzu sauny mięśnie oskrzeli rozluźniają się pod wpływem wdychanego gorącego powietrza. To jest właśnie to, co przeciwdziała skłonności do spazmów, które prowadzą do ataków. Astmatyk jest nie tylko wolny od ataków w czasie korzystania z sauny, ale generalnie, z powodu regularnego korzystania z sauny tendencja do ataków obniża się. Ważne w tym jest to, że w czasie właściwej sauny gruczoły nadnerczy są stymulowane do wydzielania hormonu. Zachodząca w tym czasie stymulacja autonomicznego systemu nerwowego jest też bardzo korzystna.

Badania astmatyków korzystających z sauny przeprowadzone przez prof. Mangera w Norderney z jednej strony, i prof. Kraussa i innych w Berlinie Wschodnim z drugiej strony wykazały, że mierzalne parametry wydechowe znacząco poprawiły się u tych pacjentów.

Dla astmatyków, którzy już cierpią z powodu rozedmy płuc, i którzy są podatni na infekcje górnych dróg oddechowych, najważniejsze jest hartowanie organizmu i wpływ sauny na zapobieganie infekcjom.

Hormon adrenokortikotropowy, występujący w składzie leków używanych w terapii astmatyków, ma efekty uboczne, które są szczególnie niepożądane, zwłaszcza dla rosnącego organizmu. Zatem jest to szczególnie korzystne, że sauna pomaga zaprzestać pobierania tych leków, jak stwierdziła prof. Eriksson-Lihr, Dyrektor Fińskiego Szpitala Alergologicznego.

My także zauważyliśmy takich pacjentów, którzy z powodów zawodowych cierpieli na chroniczny bronchit lub mieli ku temu skłonności. Znaczne zwiększenie ukrwienia dróg oddechowych jest dla nich tak korzystne, jak ogólne wzmocnienie czynników obronnych organizmu. Ponieważ ich kondycja zwykle często pogarsza się pod wpływem zimna, trenowanie reakcji na chłód w czasie korzystania z sauny jest dla nich szczególnie użyteczne.


31. Czy można korzystać z sauny w czasie przeziębienia?

Ludzie, którzy regularnie korzystają z sauny nie będą łapać przeziębień lub przynajmniej, będzie to mniej prawdopodobne. Są ludzie, którzy po usłyszeniu tego zdania pomyślą, że sauna może zlikwidować już nabyte przeziębienie lub nawet grypę tak, że nie ujawnia się w ogóle.
W większości przypadków nie jest to prawda!

U pacjentów już zainfekowanych korzystanie z gorącej sauny z zimnym bodźcem mogłoby spowodować szczególnie ciężki przebieg choroby. Jeżeli objawy grypy już są, należałoby odwiedzić saunę dopiero wtedy, gdy objawy choroby (gorączka, katar) znikną, tak jak i trwające jeszcze jakiś czas kłopotliwe pocenie, z który usuwane są z organizmu występujące jeszcze substancje zakaźne.

Konsekwentnie przestrzeganą zasadą powinno być, że świeża infekcja i kąpiel w saunie nie idą w parze. Aby uniknąć takich chorób potrzebna jest sauna regularnie stosowana, co tydzień, ze swoim gorącym i zimnym bodźcem. Wpływ zapobiegawczy sauny zwykle zanika po około tygodniu.

Korzystny wpływ regularnego korzystania z sauny na zapobieganie chorobom daje się zaobserwować zwłaszcza w czasie epidemii grypy. Zostało to naukowo udowodnione przez dr. Hartmanna /4/ i także potwierdzone w praktyce przez osoby regularnie korzystające z sauny, które w czasie, gdy infekcja była szeroko rozpowszechniona, nie uległy epidemii grypy.

Badania naukowe dotyczące mierzalnych efektów obniżenia ilości przeziębień pod wpływem sauny i jej ogromnych ekonomicznych korzyści są dostępne w kilku krajach Europy Wschodniej.

Ostatnio przeprowadzone badania w Austrii, przynoszące wiele szczegółów dotyczących zwiększenia odporności organizmu pod wpływem sauny i wyjaśniają szereg praktycznych obserwacji.


32. Czy ludzie cierpiący na reumatyzm mogą korzystać z sauny?

Wielu ludzi uskarża się na ból w czasie poruszania się, a także w czasie odpoczynku, który jest zlokalizowany w stawach, w kręgosłupie lub w mięśniach. Te dolegliwości są tradycyjnie nazywane reumatycznymi. W praktyce lekarza domowego, co trzeci lub, co czwarty pacjent cierpi na to schorzenie, więc wśród tych czterech milionów dorosłych korzystających z sauny będą też i tacy. Termin reumatyzm pochodzi od greckiego słowa "rheein", ponieważ w wielu przypadkach różne stawy są atakowane na przemian.

Nowoczesne badania medyczne ujawniły, że dolegliwości te mogą być spowodowane przez różne choroby, a "reumatyzm" jest teraz uważany za ogólne określenie chorób o zupełnie różnej diagnozie. Komórki tkanki łącznej zawsze mają największy udział w przyczynach. Praktycznie są one obecne we wszystkich komórkach organizmu, w kościach, chrząstkach, ścięgnach, wiązadłach, mięśniach, a nawet w skórze. Obecnie widzimy różnice pomiędzy zapaleniem reumatycznym, zwyrodnieniem reumatycznym a objawami reumatyzmu niestawowego. Do pierwszego typu należy, oprócz artretyzmu, także choroba Bechterewa kręgosłupa. Do drugiego typu zalicza się stawowe oraz niestawowe typy reumatyzmu, włącznie z chorobami mięśni i ścięgien, tak jak i reumatyzm tkanki podskórnej.

Jeżeli są powikłane zmiany należy zupełnie zaprzestać korzystania z sauny. Ponieważ chorzy są zwykle pod opieką lekarza, decyzja o tym, kiedy sauna może lub powinna być stosowana należy do lekarza.

Na szczęście tylko mały krąg pacjentów odczuwa takie zmiany. Większość pacjentów cierpi na przewlekłą formę choroby, z powikłaniami dotyczącymi nie tylko ukrwienia tkanek i napięcia mięśni, ale też wpływającą na autonomiczny układ nerwowy i na pewne gruczoły produkujące hormony. W tych przypadkach właściwie zastosowana sauna ma wpływ stymulujący i umiejscawiający. Próg bólu zwiększa się, mobilność jest ułatwiona i poprawiona. Wśród użytkowników sauny jest, zatem wiele osób, które korzystają z niej jako formy leczenia, ponieważ pomaga im dostarczając ulgi, szczególnie w cierpieniach reumatycznych. W wielu przypadkach nagłe wystąpienie bólu było związane ze zmianą pogody, ochłodzeniem. W czasie sauny organizm uczy się przeciwdziałać oddziaływaniu zimnego bodźca.


33. Którym pacjentom doradza się, a którym nie zezwala się korzystać z sauny?

Ludzie, którzy są chorzy i powinni leżeć w łóżku, nie mogą korzystać z sauny. Pacjenci cierpiący na ostre choroby, zwłaszcza związane z występowaniem gorączki, ze stanami zapalnymi organów wewnętrznych, np. serca, naczyń krwionośnych, pacjenci z nie zupełnie wyleczoną gruźlicą płuc, pacjenci z nowotworami, pacjenci z chorobami spazmatycznymi, nie mogą korzystać z sauny.

W pewnych przypadkach zależy to od ostrości przebiegu choroby, stopnia i stanu choroby, więc decyzje o pozwoleniu na korzystanie z sauny może podjąć tylko lekarz, który opiekuje się chorym.

W przypadkach, gdy np. wysokie ciśnienie krwi jest podatne na zmiany, gorąco sauny w połączeniu z ostrożnym ochładzaniem, ma dobroczynny wpływ redukujący ciśnienie. Prof. Halhuber mówi, że są "sercowi pacjenci bez choroby serca", gdy objawy choroby jeszcze nie uzewnętrzniły się, i osoby takie korzystają z sauny.

Zaburzenia krążenia obwodowego pod wpływem sauny mają tendencję do poprawy. Astmą i bronchitem już zajmowaliśmy się, należy do nich dodać inne chroniczne katary górnych dróg oddechowych (chroniczne przeziębienia i inne), przy których właściwie zastosowana sauna jest zalecana.

W przypadku (nie aktywnego) chronicznego reumatyzmu, jak i w przypadku reumatyzmu mięśni, sauna poprawia, jak już wyjaśniono, mobilność i przynosi ulgę w bólu, to samo stosuje się do chorób stawów i schorzeń dysku międzykręgowego. Sauna redukuje podatność na zapalenie nerwu i lumbago.

Specjalną uwagę należy zwrócić na żylaki, ponieważ są one bardzo rozpowszechnione. Pacjentom zezwala się na korzystanie z sauny tak długo, jak długo nie występuje krwawienie. Pacjenci ci nie powinni pozwalać swoim nogom zwisać w saunie i bezpośrednio po opuszczeniu gorącej sauny powinni zastosować zimną wodę.

W przypadku otyłości sauna może mieć tylko wspierający wpływ (usuwanie wody). W przypadku wychudzenia organizmu działa jako pewien czynnik wzmagający apetyt. Sauna może korzystnie wpływać na choroby funkcjonalne związane z rozregulowaniem autonomicznego systemu nerwowego ("nerwica żołądka" i "nerwica serca").

Wspomagający terapię lekami wpływ regularnego korzystania z sauny w przypadku pewnych chorób, nie może zostać niedoceniony. W klinicznych sanatoriach sauna odgrywa ważną rolę. Rozmaitość i wielorakość jej zastosowania wynika z faktu, że sauna nie jest specyficznym remedium. Sauna tylko pomaga organizmowi w jego wysiłkach, aby pokonać chorobę.

Najwyższą wartość sauny, wśród szerokiego zakresu korzystnych efektów, widzi się w zmaganiu się organizmu z przedchorobowymi zmianami, pierwszymi zwiastunami choroby, które w pewnych warunkach mogą prowadzić bezpośrednio do zagrożenia chorobą. "Kto jest dzisiaj zupełnie zdrowy?" Moglibyśmy zapytać i odnieść to do zagrożenia naszego zdrowia przez warunki i zwyczaje życia. W tym aspekcie chęć korzystania z sauny zwiększa się, coraz więcej ludzi chciałoby wykorzystać jej wpływ na zapobieganie chorobom.

Dzisiaj zwraca się dużą uwagę na psychosomatyczne uwarunkowania chorób, mówi się np. o związkach pomiędzy sferą psychiczną i doświadczeniem z jednej strony, a zdrowiem fizycznym lub chorobą z drugiej. Na te związki sauna ma korzystny wpływ psychologicznie rozluźniający i stymulujący. Jest to, zatem szczególnie zgodne z zasadami terapii i profilaktyki.


34. Jakie są inne istotne elementy sauny?

Podczas gdy w publicznych saunach fińskich zatrudnione są starsze kobiety, które myją mężczyzn i kobiety korzystające z sauny, (ponieważ oczyszczenie ciała jest uważane przez Finów jako cel sauny), w niemieckich saunach publicznych są w większości zatrudnieni masażyści.

Ze względu na rozpowszechnienie sauny w Niemczech, ręczny masaż staje się bardzo popularną formą pielęgnowania ciała i specjalnej terapii. Podczas gdy w szpitalach, sanatoriach i w gabinetach fizykoterapii masaż stosuje się jako zabieg leczniczy, w przypadku sportowców jako czynnik poprawy kondycji, to masaż zdrowych ludzi, jaki przeprowadza się w saunach, oznacza dbanie o ciało w celu poprawy zaopatrzenia tkanek w krew i ich oczyszczenia.

Celem masażu jest, więc zwiększenie oddziaływania sauny. Głęboko efektywny masaż może być przeprowadzony na mięśniach, które są dobrze rozluźnione przez ciepło. Dzięki masażowi zostają uruchomione płyny tkankowe, razem z osadami i substancjami zakaźnymi. Jest to manifestowane szczególnie intensywnym poceniem się podczas sauny zastosowanej po wcześniejszym masażu. Resztki zastosowanego podczas masażu środka do smarowania nie przeszkadzają poceniu się. Do smarowania skóry w czasie masażu stosowane są naturalne olejki; zaabsorbowana porcja jest korzystna dla skóry.

Innym typem masażu, który jest szeroko stosowany w szpitalach, w szczególności przy kontuzjach sportowców, a także w przypadku otyłości dla uruchomienia złogów tłuszczu, jest podwodny masaż strumieniem wodnym. Jest on przeprowadzany w ogromnym basenie, dobrze regulowanym pod względem temperatury. Ciepło, które przechodzi z wody do ciała, sprzyja korzystnym zmianom. Gdyby ta metoda została użyta w połączeniu z sauną, to mogłoby to przeszkadzać rytmicznemu działaniu w saunie układu ciepło/zimny bodziec i mogłoby wpływać na korzyści odnoszone pod wpływem sauny.

Jeżeli zatem, zgodnie z receptą, należy stosować obydwa zabiegi tego samego dnia, to masaż podwodny powinien być przeprowadzany z wyprzedzeniem, a po nim - po 1/4 do 1/2 godz. przerwy - można korzystać z sauny.

Takie samo wyprzedzenie należałoby zastosować przy korzystaniu także z innych typów ciepła. Na przykład, basen z ciepłą wodą 38'C lub pomieszczenie z parą wodną, powinno być zastosowane przed sauną. Po ich użyciu, a przed korzystaniem z sauny, należy w sposób dostateczny ochłodzić ciało.

Jeżeli ma się do dyspozycji kryty basen, należy zauważyć, że ciepłe, wilgotne powietrze w pomieszczeniu (często powyżej 28'C) jest tak niekorzystne dla zaopatrzenia organizmu w tlen w czasie sauny jak basen z ciepłą wodą. Pływanie w basenie z ciepłą wodą, które jest zwykle zalecane przy braku wysiłku fizycznego, powinno, zatem zawsze poprzedzać saunę. Pływanie najpierw, potem sauna (bez pływania)!

Generalnie powinniśmy powiedzieć: najpierw wysiłek, potem odnowa, to jest: najpierw pływanie, gimnastyka, bieganie itd. a potem sauna.

Jeżeli po kąpieli w saunie chcemy skorzystać z solarium lub kąpieli słonecznej, to należy pamiętać, że z powodu utraty zrogowaciałego naskórka skóra stała się bardziej wrażliwa na napromieniowanie.


35. Specjalne rady dla korzystających z sauny po raz pierwszy.

Kiedyś wszyscy byliśmy początkującymi i nie zawsze korzystaliśmy z sauny w sposób prawidłowy. Teraz chcielibyśmy, aby ten, kto dopiero uczy się korzystania z sauny, rzeczywiście cieszył się bez ograniczeń jej najlepszymi efektami.

Możliwe, że potrzeba trochę więcej czasu, aby nauczyć się korzystać z sauny. Nie każdy robi to od razu dobrze. Jeżeli obawiasz się gorąca - może z powodu serca - zapamiętaj, że nawet ludzie cierpiący na zawał są leczeni sauną, aby nie było następnego zawału. Nie ma, zatem powodu, aby obawiać się sauny. Martwienie się mogłoby tylko przyspieszyć twój puls. Wejdź do sauny po zmoczeniu twarzy zimną wodą (z resztą ciała suchą).

To nie temperatura, ale okres czasu męczy twoje serce. Pozostań, zatem na środkowej ławce. Jeżeli pozostaniesz tam spokojnie bez zbędnych ruchów, a także bez rozmawiania, to 10 minut czasu wcale nie będzie niebezpieczne. W każdym przypadku nie powinieneś przebywać tam krócej niż 8 minut, inaczej nie ogrzejesz się właściwie.

Jeżeli widzisz, że pocisz się tylko trochę, pomyśl o parowaniu potu (to ochładza twoją skórę - to właśnie czujesz!). Pocenie może być trenowane w ciągu 6 - 10 kąpieli! Po gorącej saunie nie zapomnij o zimnym świeżym powietrzu! Organizm potrzebuje tlenu. Nie martw się, że złapiesz przeziębienie, jeżeli na zewnątrz jest mroźno, pada deszcz lub śnieg. Przeziębienie nie jest możliwe! Jeżeli pot na twojej skórze niepokoi cię w czasie kąpieli na świeżym powietrzu, krótko przedtem polej swoje ciało wodą, która oczywiście powinna być zimna.

Jeżeli myślisz, że na początku nie będziesz tolerować zimnej wody na całym ciele, to najpierw weź chłodny prysznic, ale nie tak ciepły jak ten, który bierzesz, aby się umyć. Następnie, pozwól wodzie popłynąć po dłoniach, przedramionach i ramionach, na stopy, nogi i uda i szczególnie po twarzy. W czasie kolejnych wizyt w saunie polewaj coraz więcej części swojego ciała, aż polubisz zimną wodę na swoich piersiach, a szczególnie na swoich plecach.

Kiedy wracasz ze świeżego powietrza, to skóra, jej naczynia krwionośne i nerwy potrzebują w każdym przypadku zastosowania zimnej wody. Basen nie jest obowiązkowy, ale polewanie zimną wodą tak. I nie zapomnij: po każdym zastosowaniu zimnej wody weź kąpiel gorącą! Inny ważny punkt: nie działaj jak "stary wyga"; to mogłaby być kąpiel na sposób rosyjsko-rzymski ( a zatem nie korzystny).

Jeżeli masz jakieś wątpliwości, może z powodu, że jesteś poważnie chory, porozmawiaj o saunie z twoim lekarzem. Jeżeli on nie zna tej broszury, daj mu ją do przeczytania. Zwróć także jego uwagę na specjalną publikację "Die wissenschaftlichen Grundlagen des Saunabades" ("Naukowe podstawy kąpieli w saunie") .


36. Prawidłowe i nieprawidłowe korzystanie z sauny

Każdy Fin korzysta z sauny, kiedy ma na to ochotę, ponieważ używa jej od wczesnego dzieciństwa. Używa zimnej wody po gorącym, (większość z nich), a czasem bez tego (gorący organizm ochładza się w ciągu 3 - 4 godzin), albo pozostaje w gorącym pomieszczeniu przez normalny czas lub dłuższy okres: 30, 40 minut i dłużej. Oczywiście, wielu fińskich lekarzy krytykuje każdy niekorzystny typ kąpieli. W 1974 roku Fińskie Towarzystwo Sauny wraz z profesorami medycyny wydało instrukcję dotyczącą prawidłowego korzystania z sauny, (która w większości jest zgodna z niemiecką, istniejącą od 1950 roku). Jeżeli ludzie nie postępują zgodnie z nią i doznają w saunie jakiejś szkody, to w Finlandii takie przypadki nie wpływają jednak na zmianę dobrego zdania o saunie.

W Niemczech jest inaczej: Powodem, dla którego zalecamy pewien optymalny sposób korzystania z sauny jest to, że czynimy to nie tylko w interesie korzystających z sauny, ale także dla zabezpieczenia dobrej reputacji sauny. Jak każda dobra rzecz sauna ma swoich oponentów, którzy sami nigdy nie korzystali z sauny, ale z wielką emfazą sprzeciwiają się jej? Swoje argumenty podpierają nielicznymi przypadkami, które miały miejsce w saunie.

Jeżeli ludzie dłużej stosują gorący lub zimny bodziec niż jest to korzystne dla ich organizmu, lub łączą saunę z pływaniem, saunę ze spożyciem alkoholu itp., to ich zdrowie może ucierpieć, co nie zawsze jest zauważalne bezpośrednio. Konsekwencjami przesady, np. zbyt wiele etapów sauny, lub błędy np. ciepły prysznic po gorącej saunie, brak kąpieli powietrznej, brak gorącej kąpieli stóp, może spowodować osłabienie lub przeciwnie - nadpobudliwość albo problemy ze spaniem.

Więc dlaczego nie używać sauny w sposób odpowiadający możliwościom dostosowania się naszego organizmu tak, abyśmy mogli cieszyć się nią wiele razy i odczuwać jej trwały korzystny wpływ pomiędzy kolejnymi kąpielami?